Młodzi poza systemem pracy i edukacji. Kim są polscy NEET? Raport PARP

1 na 10 młodych Polaków nie uczy się ani nie pracuje – wynika z nowego raportu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP). Wyjaśniamy, dlaczego to realny problem dla gospodarki. 

Angielskim skrótem NEETs (Not in Employment, Education or Training) określamy osoby młode (od 18 do 35 roku życia), które z jakichś przyczyn nie kształcą się, ani nie pracują. Więcej na ich temat pisaliśmy tutaj. 

Problem został szczegółowo przeanalizowany w raporcie PARP „NEETs – jak sprostać wyzwaniu i wykorzystać potencjał?”, według którego w 2023 roku do tej grupy zaliczał się co dziesiąty młody Polak. I choć na tle Unii Europejskiej (12,4%) Polska wypada korzystniej (10,1%), eksperci ostrzegają, że problemu nie można bagatelizować. Kluczowe jest wdrożenie zdecydowanego, lecz przemyślanego planu działań.

Autorzy publikacji nie tylko diagnozują problem, ale także przedstawiają rekomendacje działań, które mogą pomóc młodym odnaleźć własną drogę i aktywnie uczestniczyć w życiu zawodowym oraz społecznym.

 

NEET W POLSCE – ŹRÓDŁO PROBLEMU

– Zjawisko NEET nie jest jedynie statystyczną ciekawostką. to realny problem społeczny, który dotyczy tysięcy młodych ludzi w Polsce i milionów w całej Europie – piszą autorzy raportu. – Osoby te nierzadko są niewidzialne dla systemu, a ich potencjał pozostaje niewykorzystany. To wyzwanie nie tylko dla nich samych, ale także dla instytucji publicznych, pracodawców i wszystkich, którym zależy na przyszłości młodego pokolenia, ale także całej gospodarki.

Do grupy NEET należą zarówno osoby krótkotrwale bezrobotne, jak i dłużej zaangażowane w wolontariat czy rozwijanie pasji artystycznych bez działalności zarobkowej. Autorzy raportu wymieniają między innymi rodziców skupionych na opiece nad dziećmi, osoby borykające się z problemami zdrowotnymi, absolwentów mających trudności w znalezieniu pracy odpowiadającej ich kwalifikacjom, a także tych, którzy zrobili sobie przerwę po ukończeniu szkoły.

Grupa ta jest więc bardzo szeroka – dlatego również przyczyny problemu są złożone. Często do braku aktywności zawodowej lub podejmowania edukacji doprowadza niskie wykształcenie lub trudna sytuacja rodzinna, jednak kluczową rolę odgrywają również bariery systemowe. 

– Oferta edukacyjna niedopasowana do współczesnych realiów, brak skutecznego wsparcia instytucjonalnego i niestabilność zatrudnienia sprawiają, że wielu młodych ludzi nie odnajduje się na rynku pracy. W efekcie nawet ambitne jednostki mogą utknąć w miejscu, jeśli system nie oferuje im realnych możliwości rozwoju – czytamy w raporcie. 

 

DLACZEGO TO PROBLEM? 

Zjawisko NEETs jest problemem z co najmniej kilku powodów. Po pierwsze, decydując się na dobrowolny brak aktywności zawodowej oraz edukacyjnej NEETsi pogarszają swoje perspektywy w momencie, w którym zdecydują się, lub zostaną zmuszeni do tego, by wrócić na rynek pracy. W efekcie młodzi ludzie tracą nie tylko stabilność finansową, ale także poczucie wpływu na swoją przyszłość. To marnotrastwo talentów, które mogłoby wspierać innowacyjność i rozwój gospodarczy w Polsce. 

Po drugie, polski system emerytalny uzależnia wysokość emerytur od zebranych składek – nieaktywność zawodowa w młodości może znacznie obniżyć świadczenie, które taka osoba otrzyma po przekroczeniu wieku emerytalnego. W dłuższej perspektywie rośnie więc ryzyko spowolnienia wzrostu ekonomicznego i wzrost obciążenia systemów pomocy społecznej.

Po trzecie, w świetle kryzysu demograficznego brak rąk do pracy jest jednym z głównych wyzwań stojących przed polską gospodarką. Konieczna w tym kontekście jest odpowiednia polityka migracyjna, o czym więcej pisaliśmy tutaj, jednak również NEETs stanowią istotną grupę z punktu widzenia przeciwdziałania skutkom kryzysu. 

 

JAK ZAKTYWIZOWAĆ MŁODYCH?

Jak podkreślają eksperci PARP, aktywizacja osób z grupy NEET wymaga indywidualnego i zintegrowanego podejścia łączącego wsparcie psychologiczne, edukacyjne i zawodowe. Wynika to z konieczności dostosowania działań do specyfiki poszczególnych podgrup. 

– Kluczowa jest współpraca międzysektorowa: pomiędzy szkołami, urzędami pracy i organizacjami pozarządowymi. Potrzebne są programy mentoringowe, elastyczne formy zatrudnienia oraz szkolenia odpowiadające rzeczywistym potrzebom młodych ludzi – wymieniają autorzy raportu.

Problem jest złożony i wymaga kompleksowego podejścia. Według ekspertów #TerazPraca,  wskazana byłaby współpraca państwa z biznesem w celu przygotowania atrakcyjnych ofert stażowych, a także rozwiązanie problemu mieszkaniowego. To często koszt mieszkania jest główną barierą aktywności młodych ludzi – np. uniemożliwia on migrację tam, gdzie jest interesująca i dobrze płatna praca. Problem ten należy rozwiązać poprzez zadbanie o to, by te mieszkania powstawały (np. poprzez ograniczenie regulacji i uwolnienie gruntów).

Raport „NEETs – jak sprostać wyzwaniu i wykorzystać potencjał?” jest dostępny do pobrania na stronie PARP.